Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh chủ trì Hội nghị về giải pháp nâng cao chất lượng thẩm định văn bản quy phạm pháp luật

Phát biểu tại Hội nghị, Bộ trưởng Nguyễn Hải Ninh cho biết, công tác xây dựng pháp luật thời gian qua đặt ra khối lượng công việc rất lớn, áp lực cao về tiến độ và số lượng văn bản cần rà soát, xây dựng. Bên cạnh đó, nhiều chính sách mới có tính chất phức tạp, trong bối cảnh tổ chức bộ máy và định hướng quản lý có nhiều thay đổi, càng làm gia tăng yêu cầu đối với công tác này.

Bộ trưởng ghi nhận, đánh giá cao sự nỗ lực, cố gắng của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trong Bộ và các đơn vị chuyên môn đã chủ động "giữ nhịp", bảo đảm công việc được triển khai thông suốt. Đây là sự cố gắng rất lớn, chưa từng có tiền lệ.

Tuy nhiên, từ những bài học thực tiễn điển hình vừa qua, Bộ trưởng thẳng thắn nhìn nhận, trong công tác thẩm định vẫn còn những hạn chế, chưa thực sự làm tròn vai trò được giao. Trên cơ sở đó, Bộ trưởng yêu cầu phải chấn chỉnh ngay một số vấn đề trọng tâm.

Theo Bộ trưởng, cần xác định rõ vai trò "người gác cổng" của Bộ Tư pháp – chốt chặn pháp lý cuối cùng của Chính phủ; tuyệt đối không chạy theo số lượng mà xem nhẹ chất lượng văn bản. Đồng thời, phải đổi mới mạnh mẽ chất lượng báo cáo thẩm định, trong đó đặc biệt chú trọng việc "soi" kỹ Báo cáo đánh giá tác động (RIA). Báo cáo thẩm định phải thể hiện rõ chính kiến của cơ quan thẩm định.

Bên cạnh đó, Bộ trưởng gợi mở, cần nâng cao bản lĩnh, trách nhiệm của đội ngũ thẩm định viên; phối hợp chặt chẽ với các Bộ, ngành soạn thảo trên tinh thần cương quyết nhưng mang tính xây dựng, hướng dẫn để các cơ quan liên quan thực hiện đúng quy định.

Trao đổi tại Hội nghị, đại diện các đơn vị đã phát biểu thẳng thắn, đi sâu vào chuyên môn, chỉ rõ những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn để cùng nhau thảo luận, tìm giải pháp tháo gỡ.

Bộ trưởng lưu ý, công tác xây dựng pháp luật không thể tiếp tục làm thủ công trong bối cảnh chuyển đổi số

Kết luận Hội nghị, Bộ trưởng Nguyễn Hải Ninh đề nghị các đơn vị thuộc Bộ tập trung triển khai nghiêm túc 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, về trình tự, thủ tục và hồ sơ thẩm định, Bộ trưởng yêu cầu bám sát quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025; hạn chế tối đa việc áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn khi không thực sự cần thiết hoặc không đủ điều kiện theo quy định.

Thứ hai, về đổi mới hoạt động của Hội đồng thẩm định, Bộ trưởng yêu cầu mở rộng thành phần tham gia. Bên cạnh đại diện các Bộ, ngành, cần mời đại diện các đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của văn bản như VCCI, các hiệp hội ngành nghề đối với văn bản liên quan đến doanh nghiệp; đại diện các địa phương đối với văn bản có phạm vi áp dụng rộng. Đặc biệt, cần chủ động mời đại diện các Ủy ban của Quốc hội tham gia ngay từ giai đoạn này để sớm nắm bắt vấn đề, tạo sự đồng thuận khi trình sang Quốc hội.

Bộ trưởng cũng nhấn mạnh yêu cầu về phương pháp làm việc: chuyên viên, lãnh đạo cấp Phòng, cấp Vụ phải nghiên cứu kỹ hồ sơ trước khi họp. Đồng thời, đối với những vấn đề phức tạp, các đơn vị cần chủ động tổ chức các hội thảo, tọa đàm, tham vấn chuyên gia trước khi đưa ra Hội đồng thẩm định.

Thứ ba, về nâng cao chất lượng nội dung báo cáo thẩm định, Bộ trưởng khẳng định đây là sản phẩm quan trọng nhất của công tác thẩm định. Báo cáo không được chung chung mà phải đi sâu đánh giá tính khả thi và điều kiện bảo đảm thi hành. Khi thẩm định, cần làm rõ các vấn đề về nguồn lực thực hiện, ngân sách, tổ chức bộ máy, cũng như khả năng đáp ứng của địa phương trong trường hợp phân cấp, phân quyền; tránh tình trạng "khoán trắng" nhiệm vụ cho địa phương mà không kèm theo nguồn lực tương ứng.

Bên cạnh đó, hình thức báo cáo thẩm định phải mạch lạc, phân định rõ nội dung đã thống nhất, nội dung còn ý kiến khác nhau và quan điểm chính thức của Bộ Tư pháp. Báo cáo thẩm định phải là một "văn bản pháp lý cứng", làm căn cứ tin cậy để Văn phòng Chính phủ và Lãnh đạo Chính phủ xem xét, quyết định.

Thứ tư, về đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, Bộ trưởng lưu ý, công tác xây dựng pháp luật không thể tiếp tục làm thủ công trong bối cảnh chuyển đổi số. Bộ trưởng giao Cục Công nghệ thông tin phối hợp với các đơn vị xây dựng hệ thống cảnh báo tiến độ, áp dụng cơ chế "đèn xanh, đèn đỏ" để nhắc việc đối với các Bộ, ngành và chính đội ngũ chuyên viên của Bộ Tư pháp.

Đồng thời, nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong rà soát, đối chiếu văn bản pháp luật, phát hiện mâu thuẫn, chồng chéo. Về kinh phí, Bộ sẽ ưu tiên bố trí hoặc cho phép các đơn vị chủ động đề xuất từ nguồn kinh phí xây dựng pháp luật.

Bộ trưởng giao Thứ trưởng Phan Chí Hiếu chỉ đạo rà soát, chuẩn hóa hệ thống mẫu Báo cáo thẩm định, bảo đảm thống nhất, khoa học, bao quát đầy đủ các yêu cầu về tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất và tính khả thi để áp dụng chung trong toàn Bộ.