Hoàn thiện Luật Tiếp cận thông tin để khơi thông quyền của người dân

Hoàn thiện pháp luật về tiếp cận thông tin nhằm bảo đảm thực hiện hiệu quả quyền tiếp cận thông tin của công dân trong giai đoạn mới

Tham gia Hội thảo có hơn 200 đại biểu dự trực tiếp, trực tuyến gồm đại diện Lãnh đạo một số bộ, ngành; đại diện Văn phòng Chính phủ, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp; tổ chức pháp chế các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; đại diện lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp; tổ chức pháp chế các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; đại diện Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp, Sở Tư pháp; Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Đoàn Luật sư, các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu...

Đại diện Ban Tổ chức cho biết, thực hiện Chương trình lập pháp năm 2026, nhằm cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị và các chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, tháo gỡ điểm nghẽn, khai thông nguồn lực, trong đó, quyền tiếp cận thông tin ngày càng được quan tâm, chú trọng như một quyền con người, quyền cơ bản của công dân, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật phối hợp với Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính (Bộ Tư pháp) tổ chức Hội thảo khoa học "Hoàn thiện pháp luật về tiếp cận thông tin nhằm bảo đảm thực hiện hiệu quả quyền tiếp cận thông tin của công dân trong giai đoạn mới".

Nhận diện đúng những bất cập của Luật Tiếp cận thông tin hiện hành

Phát biểu khai mạc Hội thảo, đồng chí Nguyễn Thanh Ngọc, Thứ trưởng Bộ Tư pháp cho biết, hiện, chúng ta đang thực hiện quyết liệt các nghị quyết rất quan trọng của Trung ương. Đối với công tác xây dựng và hoàn thiện pháp luật, Nghị quyết số 66-NQ/TW thể hiện rất rõ các tư duy, quan điểm đổi mới của Đảng trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật. Một trong những tư duy, quan điểm đó là phải thường xuyên tiến hành rà soát, đánh giá lại các văn bản quy phạm pháp luật đã ban hành để phát hiện những bất cập, những vướng mắc, từ đó kịp thời tháo gỡ, khơi thông các điểm nghẽn. Trong đó, Luật Tiếp cận thông tin là một trong những luật thể hiện quyền con người cao nhất trong quản lý nhà nước, xã hội. Qua gần 08 năm thi hành, kể từ khi có hiệu lực từ ngày 01/7/2018, Luật Tiếp cận thông tin đã đem lại nhiều kết quả tích cực, góp phần bảo đảm quyền con người ở Việt Nam, nâng cao năng lực quản lý nhà nước, xã hội, huy động được sự đóng góp của Nhân dân trong quá trình kiến tạo và phát triển đất nước.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc phát biểu khai mạc Hội thảo.

Tuy nhiên, qua sơ kết, tổng kết việc thực thi Luật Tiếp cận thông tin, trong thời gian qua, cũng như từ thực tiễn tại các địa phương, đã và đang bộc lộ bất cập, vướng mắc. Thậm chí, trong bối cảnh thời đại số hiện nay, đặt ra cả về quản lý xã hội cũng như nhu cầu được tiếp cận thông tin nhiều hơn từ phía người dân thì chưa đáp ứng trong Luật năm 2018. Vì vậy, trong Chương trình lập pháp năm 2026, Bộ Tư pháp được giao nhiệm vụ xây dựng Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) để tham mưu Chính phủ trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

Thứ trưởng cho biết thêm, để có cơ sở khoa học và thực tiễn, có cái nhìn đa chiều, đánh giá, nhận diện đúng những bất cập, hạn chế, vướng mắc của Luật Tiếp cận thông tin hiện hành, nhất là trong giai đoạn phát triển mới, đặc biệt trong việc đẩy mạnh xây dựng Chính phủ điện tử, Chính phủ số, chuyển đổi số, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, nhiều vấn đề cần được đặt ra trong Luật này. Bên cạnh đó, Bộ Tư pháp năm nay cũng được giao sửa đổi, bổ sung một số luật, trong đó có những luật có liên quan, tương thích, liên thông và đồng bộ với Luật Tiếp cận thông tin nên cũng phải đồng bộ hóa.

Chính phủ thông qua 05 chính sách của dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi)

Phát biểu tại Hội thảo, đồng chí Đỗ Thị Huệ, đại diện Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính nêu rõ 05 chính sách đối với dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) đã được Chính phủ thông qua. Cụ thể: (i) Mở rộng chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin. Đây là một trong những vấn đề rất quan trọng của dự án Luật. Việc mở rộng này theo hướng quy định chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin là các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu. (ii) Điều chỉnh phạm vi thông tin mà Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm cung cấp, theo hướng Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra, không cung cấp thông tin do mình nhận được, trừ quy định tại khoản 3 Điều 10 dự thảo Luật. (iii) Mở rộng phạm vi thông tin phải được công khai, theo hướng thông tin phải được công khai đồng bộ với các luật chuyên ngành. (iv) Điều chỉnh phạm vi thông tin công dân không được tiếp cận và tiếp cận có điều kiện. (v) Đa dạng hóa phương thức cung cấp thông tin, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân. Cụ thể, đa dạng hóa phương thức cung cấp thông tin, kết hợp linh hoạt giữa phương thức truyền thống và ứng dụng công nghệ số nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong tiếp cận thông tin.

Đồng chí Đỗ Thị Huệ, Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính

Hội thảo ghi nhận nhiều đề xuất xác đáng, tâm huyết

Tại Hội thảo, các đại biểu cơ bản nhất trí với 05 chính sách định hướng sửa đổi Luật. Nhiều đại biểu nêu rõ những vướng mắc từ thực tiễn thi hành Luật Tiếp cận thông tin hiện hành, đồng thời đề xuất giải pháp khắc phục.

Phát biểu tại Hội thảo, đồng chí Nguyễn Văn Hà, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội nhấn mạnh, trước những thách thức của kỷ nguyên số và các khoảng trống pháp lý đã phân tích, yêu cầu đặt ra đối với việc sửa đổi Luật Tiếp cận thông tin không chỉ dừng lại ở việc số hóa các quy định hiện hành, mà phải hướng tới một khuôn khổ pháp lý bao trùm, hướng đến đảm bảo quyền lợi chính đáng cho mọi đối tượng, trong đó có người khuyết tật, như đa dạng hóa phương thức cung cấp thông tin theo hướng thân thiện và dễ tiếp cận; mở rộng chủ thể và thiết lập cơ chế trợ giúp pháp lý là đầu mối hỗ trợ thông tin; hoàn thiện các điều kiện bảo đảm về chi phí và hạ tầng kỹ thuật.

Một đại biểu online từ Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Lào Cai nêu một số kiến nghị hoàn thiện Luật Tiếp cận thông tin: cần làm rõ khái niệm "thông tin tư pháp", làm cơ sở phân biệt với thông tin hành chính; quy định rõ thông tin phát sinh trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, tạm giữ, tạm giam, thi hành án và hoạt động kiểm sát tư pháp không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Tiếp cận thông tin; làm rõ phạm vi thông tin phải công khai đối với cơ quan tư pháp; hoàn thiện cơ chế hướng dẫn thi hành theo hướng phù hợp với các địa bàn miền núi, biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Kết luận Hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc đánh giá cao các ý kiến của các chuyên gia, các nhà quản lý, hoạt động thực tiễn, các ý kiến rất xác đáng, tâm huyết, nhận diện nhiều vấn đề vướng mắc, bất cập phát sinh trên thực tế. Thứ trưởng nhận định, các ý kiến tại Hội thảo cơ bản tập trung 08 nhóm vấn đề lớn được quan tâm như: Nghiên cứu mở rộng phạm vi chủ thể cung cấp thông tin; nghiên cứu phân loại rõ hơn, sâu hơn về phạm vi cung cấp và tiếp cận thông tin; xác định rõ trách nhiệm của cơ quan chức năng trong việc tạo ra, cung cấp thông tin; đẩy mạnh tiếp cận thông tin qua ứng dụng công nghệ; hoàn thiện về cơ chế, quy trình tiếp nhận và xử lý thông tin; hoàn thiện cơ chế, quy trình bảo mật thông tin, giải quyết mối quan hệ giữa bảo mật thông tin với quyền cung cấp, nhu cầu tiếp cận; quy định rõ trách nhiệm giải trình của cơ quan cung cấp thông tin; làm rõ hơn sự đồng bộ giữa luật này với các luật chuyên ngành.

Thay mặt Lãnh đạo Bộ, chủ trì Hội thảo, Thứ trưởng bày tỏ cảm ơn các chuyên gia, các đại biểu tham dự Hội thảo. Thứ trưởng khẳng định, các ý kiến góp ý sẽ được tổng hợp, tiếp thu đầy đủ báo cáo cơ quan chủ trì soạn thảo; nếu có vấn đề lớn cần sửa đổi, đánh giá thêm, sẽ tiếp tục được báo cáo để xin ý kiến cụ thể.