Việc xây dựng Luật Tương trợ tư pháp về dân sự là yêu cầu cấp thiết khách quan, nhằm khắc phục những hạn chế, bất cập hiện nay trong hoạt động TTTP nói chung và Luật Tương trợ tư pháp năm 2007 nói riêng, đáp ứng yêu cầu của công tác này trong tình hình mới.
Luật Tương trợ tư pháp được ban hành ngày 21/11/2007 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2008) đã tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động hợp tác với nước ngoài về tương trợ tư pháp (TTTP) trong cả 04 lĩnh vực: dân sự, hình sự, dẫn độ và chuyển giao người đang chấp hành hình phạt tù.
Thời gian qua, hoạt động TTTP đã có nhiều chuyển biến, góp phần rút ngắn thời gian, tạo thuận lợi cho quá trình xét xử các vụ việc có yếu tố nước ngoài; góp phần đấu tranh phòng, chống tội phạm, đặc biệt là tội phạm có yếu tố nước ngoài, tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia; qua đó, góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội để phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Luật Tương trợ tư pháp năm 2007 đã thể chế hóa đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về tăng cường hội nhập quốc tế về pháp luật và cải cách tư pháp cũng như nội luật hóa các cam kết quốc tế của Việt Nam trong lĩnh vực này.
Trong lĩnh vực dân sự, các tranh chấp về dân sự, thương mại, lao động, hôn nhân và gia đình phát sinh từ các giao dịch dân sự và thương mại có yếu tố nước ngoài ngày càng tăng về số lượng, đa dạng về hình thức, phức tạp về nội dung dẫn đến số lượng yêu cầu TTTP tăng nhanh, đòi hỏi quy trình, thủ tục thực hiện phải được cải tiến, rút ngắn và cắt giảm hồ sơ, các khâu trung gian để giảm tải gánh nặng cho các cơ quan thực thi ở trung ương cũng như ở địa phương. Ngoài ra, thực tiễn đã phát sinh nhiều yêu cầu TTTP để giải quyết các vụ án hành chính nhưng chưa được Luật Tương trợ tư pháp năm 2007 quy định. Bên cạnh đó, hệ thống pháp luật tố tụng dân sự đã có nhiều thay đổi (Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 được ban hành với các quy định có gắn kết đến hoạt động TTTP về dân sự). Cùng với đó, những cam kết mới, những bộ quy tắc ứng xử mới với các tiêu chuẩn được quốc tế thừa nhận rộng rãi trong các điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết thời gian qua cũng đặt ra yêu cầu pháp luật TTTP của Việt Nam phải được hoàn thiện, hiện đại hóa để phù hợp và tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện cam kết quốc tế trong lĩnh vực này của Việt Nam. Kết quả tổng kết hơn 17 năm thực hiện Luật Tương trợ tư pháp năm 2007 cho thấy, với những yêu cầu mới đặt ra đối với công tác TTTP trong lĩnh vực dân sự trong bối cảnh hội nhập quốc tế mạnh mẽ của Việt Nam, cần sớm sửa đổi, hoàn thiện các quy định pháp luật TTTP về dân sự một cách tổng thể, toàn diện để có thể thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tư pháp, thực hiện cải cách pháp luật, cải cách tư pháp, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức, bảo đảm quyền con người11. Vì vậy, việc xây dựng Luật Tương trợ tư pháp về dân sự là yêu cầu cấp thiết khách quan, nhằm khắc phục những hạn chế, bất cập hiện nay trong hoạt động TTTP nói chung và Luật Tương trợ tư pháp năm 2007 nói riêng, đáp ứng yêu cầu của công tác này trong tình hình mới. Luật Tương trợ tư pháp về dân sự được xây dựng trên cơ sở sửa đổi, kế thừa các quy định TTTP trong lĩnh vực dân sự còn phù hợp của Luật Tương trợ tư pháp năm 2007 và các văn bản hướng dẫn thi hành, bổ sung các nội dung mới, cụ thể, chi tiết đáp ứng các yêu cầu phát triển của hội nhập quốc tế và yêu cầu, đặc thù riêng của hoạt động TTTP về dân sự. Bên cạnh đó, việc xây dựng đạo luật riêng về TTTP trong lĩnh vực dân sự cũng phù hợp với cách tiếp cận chung của thế giới trong hoạt động TTTP là phân tách các điều ước quốc tế trong từng lĩnh vực dân sự và hình sự, thực tiễn ký kết các điều ước quốc tế về TTTP giữa Việt Nam và các nước thời gian vừa qua cũng đều theo từng lĩnh vực độc lập mà không còn ký các hiệp định TTTP tổng hợp như trước đây2. Nghiên cứu này tập trung góp ý về dự án Luật Tương trợ tư pháp về dân sự.
Chi tiết nội dung bài viết tại: nhấp vào đây
